Uit; Over Dieren

Parasieten leven op kosten en soms ten koste van een gastheer. Zonder geschikte gastheer gaan ze echter dood. We onderscheiden in het algemeen parasieten die aan de buitenkant van het dier zitten (ectoparasieten) zoals vlooien, luizen, vachtmijt en teken en inwendige parasieten (endoparasieten) zoals lint-, spoel-, long- en haakwormen. Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste parasieten waar onze huisdieren last van kunnen hebben.
Vlooien

De laatste jaren zijn er veel nieuwe middelen voor de vlooienbestrijding beschikbaar gekomen. In de praktijk zien we ook duidelijk dat daardoor het vlooienprobleem is afgenomen en daarmee ook het aantal dieren met een vlooienallergie.We bestrijden deze insecten niet alleen omdat we het vies vinden dat ze aanwezig zijn bij onze huisdieren, maar ook omdat ze jeuk veroorzaken door bloedzuigen. Wanneer er sprake is van een vlooienallergie is bij sommige dieren de jeuk veel ernstiger en uitgebreider. Dat betekent dat één vlooienbeet al een uitgebreide huidreactie kan veroorzaken die door het schuren en krabben veelal verergerd wordt.Bij jonge dieren en bij zware vlooienbesmetting kan zelfs bloedarmoede optreden. Ook zijn vlooien tussengastheer van de meest voorkomende lintworm bij hond en kat. Deze herkennen we aan de witte rijstkorreltjes of maden rond de anus (zie verder). Tenslotte kan de mens gebeten worden door vlooien bij een vlooienplaag in huis.

Komen we ooit van de vlooien af?

Ondanks de toegenomen kennis en het gebruik van beter werkzame en veiligere bestrijdingsmiddelen, worden vlooien helaas nooit uitgeroeid Naast honden- en kattenvlooien worden bijvoorbeeld ook konijnen- en egelvlooien bij honden en katten gevonden. Dit wijst er op dat een (niet te bestrijden) reservoir buiten de deur ook een rol speelt. Wanneer er geen vlooien meer gezien worden betekent dit niet altijd dat we er dan vanaf zijn of blijven. Behandel een huisdier dat buiten komt daarom het hele jaar door preventief tegen vlooien. Bij dieren die binnen blijven hoeft dit in principe niet te gebeuren, tenzij er besmette dieren over de vloer komen. Voor sommige (oudere) vlooienmiddelen kunnen vlooien ongevoelig (resistent) zijn geworden. Dit is een andere reden dat ze toch aangetroffen worden op dieren.

Insecten Groei Remmers

Een belangrijke stap in de vlooienbestrijding is de ontwikkeling geweest van de zogenaamde Insecten Groei Remmers (IGR’s) die er voor zorgen dat eitjes van vlooien onvruchtbaar warden en eventuele larven zich niet meer kunnen verpoppen. Ze zijn al bij kleine hoeveelheden werkzaam en veilig voor zoogdieren. IGR’s worden voornamelijk gebruikt op het dier of in de omgeving (uitwendig) en zijn dan drie tot zes maanden werkzaam. Voorbeelden zijn Vet Kern Siphotrol Spray®), Indorex® spray en Cyclio® spot on.
Een IGR die via de bloedbaan van het dier werkzaam is, is Program®. Dit middel kan bij de hand of de kat maandelijks met het voedsel worden gegeven of bij de kat per injectie (dan zes maanden werkzaam).

Middelen tegen volwassen vlooien

Vaak worden in de praktijk alléén middelen die werken tegen volwassen vlooien op het dier gebruikt. Nieuwe en veilige producten die de laatste jaren op de markt zijn verschenen, zijn onder andere StronghoId®, Frontline®, Advantage® en Defendog®. In de meeste gevallen is van deze middelen een 100 procent werkzaamheid gedurende minimaal vier weken aangetoond. Natuurlijk begint na een verloop van tijd de werkzaamheid van deze middelen af te nemen en moet de behandeling tijdig herhaald warden, anders overleven er vlooien die eitjes gaan leggen.

Het beste advies

Het beste advies om te voorkomen dat er na een behandeling met een middel tegen volwassen vlooien zich toch nog vlooien kunnen voortplanten of zelfs resistent worden luidt als volgt: gebruik altijd minimaal een IGR wanneer er vlooien aanwezig zijn in combinatie met een product tegen dat volwassen vlooien bestrijdt.
Alléén op deze wijze maken we optimaal gebruik van de nieuwe en veilige middelen die ons te beschikking staan en voorkomen we dat er snel resistentie ontstaat met als gevolg minder goede werkzaamheid tegen vlooien, jeukende huisdieren en ontevreden eigenaren.

Teken

De bij huisdieren voorkomende teken zien eruit als een klein leren zakje, met aan de voorkant eer nauwelijks zichtbare kop. Ze hebben acht poten waardoor ze behoren tot de spinachtige en niet tot de insecten. Met bloed volgezogen wijfje wegen tot honderd keer hun eigen gewicht en zijn vijf tot tien keer zo groot geworden. Teken zoals we die in Nederland aantreffen hebben drie keer als larve, nimfe en volwassen teek, een gastheer (wilde zoogdieren, vogels, huisdieren, mens) nodig waarbij ze bloedzuigen voordat ze volwassen zijn. Deze cyclus duurt in Nederland gemiddeld drie tol zes jaar.
Op de gastheer wordt gepaard, waarna het wijfje zich in ongeveer één week volzuigt met bloed. Zo’n teek kan volgezogen wel één centimetel groot warden. Daarna valt ze van de gastheer af en worden er honderden eitjes gelegd en sterft het vrouwtje.
Teken klimmen in grashalmen of struiken en hecht ten zich vast tot een geschikt dier voorbijkomt. Ze kunnen hier maanden tot jaren overleven buiten de gastheer. Teken zijn voornamelijk actief in vochtige klimaatomstandigheden (voorjaar en herfst). Ir de winter zijn ze niet actief. Een gastheer, ook de mens, voelt niet wanneer een teek bijt. Dit kom doordat een teek een staf afscheidt met een pijn stillend effect. Achteraf ontstaat wel jeuk en soms een ontstekingsreactie.

Gevaren van teken bij huisdieren

Teken geven directe problemen bij de hand door dat ze bloedverlies kunnen veroorzaken en de wonden in de huid kunnen ontsteken. Ze irriteren het dier en de eigenaar vindt teken bij zijn huisdier meestal onprettig
Ook indirect kunnen teken gevaar opleveren indien ze drager zijn van een, voor de hand gevaarlijke ziekte. Met name in de landen rand de Middellandse Zee is de ziekte babesiose hier een voorbeeld van. Soms kunnen teken ook ziekten overdragen op de mens. Een voorbeeld hiervan is de ‘Lyme Disease’

Hoe kunnen teken bestreden worden?

In de praktijk bestrijden we alleen de teken op het dier aangezien het onmogelijk is ze in de omgeving aan te pakken. Het verwijderen van teken kan met een speciale tekenpincet gebeuren. Het wondje kan hierna ontsmet worden. Het gebruik van middeltjes zoals alcohol, ether en petroleum vooraf op de teek brengt het risico met zich mee dat de teek in paniek de (eventueel geïnfecteerde) maaginhoud in de wond loslaat. Ook is gebleken dat het gebruik van dergelijke ‘verdovende’ middelen geen effect heeft op het loslaten van de teek.
Bij de hond kunnen we gebruik maken van middelen die zowel tegen vlooien als teken werkzaam zijn zoals Scalibor®, Frontline®, Knock-out®, Killtix® en Defendog®. Verder zijn er natuurlijk ook de bekende tekenbanden.

Spoelwormen

Volwassen spoelwormen in de ontlasting van honden herkennen we aan de vermicelliachtige vorm. Het is belangrijk om deze worm te bestrijden vanwege de schade die hij veroorzaakt in het lichaam, vooral bij pups. Volwassen spoelwormen in de darm van hond scheiden dagelijks grote hoeveelheden eieren uit die buiten het lichaam jarenlang besmettelijk kunnen blijven voor mens en dier. Bij pups is in de baarmoeder in de meeste gevallen al een spoelwormbesmetting aanwezig. De eerste spoelwormeieren kunnen door een pup vanaf een leeftijd van twee tot drie weken worden uitgescheiden. Dat betekent dus dat om zich op deze leeftijd al volwassen wormen in de darmen bevinden.
Uitgescheiden spoelwormeieren verontreinigen de omgeving en kunnen zo aanleiding zijn voor nieuwe besmetting. Een volwassen hond besmet zichzelf met wormlarven die pups uitscheiden, met eieren uit de omgeving die afkomstig zijn van andere besmette dieren of door het eten van besmette prooidieren.Risico voor de mens
Ook de mens, vooral kinderen kunnen besmet worden door spoelwormlarven. Deze zullen uiteindelijk door het lichaam worden afgebroken en niet uitgroeien tot volwassen wormen. Soms geeft deze infectie griepachtige verschijnselen te zien (koorts, buikpijn, hoesten). Besmetting gebeurt met name via de omgeving (tuinaarde, zandbakken, ongewassen groenten enz.) omdat de uitgescheiden eieren enkele weken nodig hebben om te rijpen. Het bezit van huisdieren maakt in dit geval dus niets uit.Preventie en bestrijding
Het is van belang dat er regelmatig met de juiste wormmiddelen en volgens een voorgeschreven schema wordt ontwormd. Bij pups wordt hiermee op twee weken leeftijd begonnen. Herhaling vindt telkens plaats om de twee weken tot twee maanden leeftijd en daarna tot ze een half jaar oud zijn om de twee maanden. Zolang de nakomelingen worden gezoogd wordt het moederdier tegelijk meebehandeld. Wormmiddelen die werkzaam zijn tegen spoelwormen zijn onder andere Stronghold® (spot-on), Aubenol®, Vitaminthe® en Banminth® (pasta), Dolthene® (drank), Drontal®, Telmin® en Verpanyl® (tabletten).

Zweepwormen

Zweepwormen bij de hond zijn zo’n vier tot acht centimeter lang en zien er zweepvormig uit. Deze parasiet bevindt zich in de blindedarm van met name honden die in groepen worden gehouden, zoals in kennels. Bij ernstige besmetting kunnen verschijnselen optreden als (bloederige) diarree en een opgezette buik. Zweepwormeieren zijn erg resistent en kunnen buiten het lichaam jarenlang ovenleven. Dus één of enkele besmette dieren kunnen als verspreiders van eieren de omgeving flink vervuilen en de oorzaak zijn van steeds terugkerende infecties. De bestrijding bestaat uit behandeling van alle honden met een daarvoor geschikt ontwormingsmiddel dat elke drie weken herhaald dient te warden. Zo lang duurt het namelijk voordat weer nieuwe volwassen wormen in de darm aanwezig zijn. Daarnaast is een goede hygiëne noodzakelijk, bestaande uit het goed schoonmaken van kennels; eventueel kan overwogen worden een besmette uitlaatweide om te ploegen.

Lintwormen

De bij de hond in Nederland aanwezige lintwormen zijn zo goed als onschadelijk. Ze kunnen alléén worden overgebracht door vlooien en, overigens zelden voorkomende, luizen, die als tussengastheer fungeren. Lintwormen zijn te herkennen in de ontlasting af rand de anus van het huisdier als ‘rijstkorreltjes’ of ‘maden’. Dit zijn wormdeeltjes die vol zitten met rijpe eitjes. Vlooienlarven eten deze lintwormeitjes. Uit de pop komen daardoor vlooien waarin zich een lintwormstadium bevindt. Een hond besmet zichzelf uiteindelijk door het oplikken van besmette vlooien. Een Iintwormbesmetting levert voor het dier weinig problemen op.

Bestrijding

Een lintworminfectie betekent dus altijd vlooien en het is weggegooid geld om de wormen te bestrijden en niet de vlooien. Zoals vermeld hebben de dieren er geen last van, maar is het een vies gezicht terwijl soms besmetting van de mens (kinderen) mogelijk is. Er kan gekozen worden voor ontwormingsmiddelen die alléén de lintworm bestrijden, zoals Drancit®, en verschillende combinatiemiddelen die daarnaast ook nog eventueel aanwezige spoelworminfecties bestrijden.