De anaalklieren liggen aan de linker- en de rechterkant van de anus, op één tot twee centimeter afstand van de anus. Anaalklieren zijn plooien van de huid, tussen de inwendige en uitwendige sluitspier van de anus met een dunne afvoerbuis die uitmondt net naast de anus. De functie van de anaalklieren is niet geheel duidelijk, maar waarschijnlijk hebben ze een functie in de herkenning en sociale omgang bij honden en katten. In dit artikel beperken wij ons tot de hond. De anaalklieren kunnen acuut (plotseling) of chronisch (voortdurend) ontstoken raken.

De anaalklieren bevatten aan de binnenzijde klierweefsel dat naast vocht ook een talgachtige substantie aanmaakt. Omdat de anaalklieren tussen de inwendige en uitwendige sluitspier van de anus liggen, worden ze normaal gesproken leeg geperst bij het doen van de ontlasting. Ook bij plotselinge opwinding zoals vechten en opspringen, is het mogelijk dat de hond zijn anaalklieren leeg perst. De geur die dan vrijkomt laat zich het best omschrijven als visachtig en is voor mensen onaangenaam. Vaak likt de hond zelf de anus schoon als hij zijn anaalklieren plotseling heeft leeg geperst waarna ook de adem van de hond verre van fris ruikt. De normale geur van het anaalkliervocht wordt nogal eens geassocieerd met een ontsteking, dat is niet juist.
Ontsteking van de anaalklier laat zich het best onderverdelen in acute en chronische anaalklierontsteking. Voor de oorzaak van de ontsteking zijn meerdere mogelijkheden, vaak gaat het om een combinatie van onderstaande mogelijkheden:
De samenstelling van het anaalkliervocht verandert er gaat namelijk meer taaie, talgachtige substantie aangemaakt worden.
Er vindt extra aanmaak van anaalkliervocht aan.
Er kan een verandering van de spiertonus (spanning) van de inwendige en uitwendige sluitspier optreden.
Verandering van de vorm van de ontlasting, vaak te dunne ontlasting, waardoor de anaalklieren niet meer worden leeg geperst.

Het gevolg van deze verandering(en) is dat een overvulling van de anaalklier ontstaat waardoor gisting irritatie en eventueel infectie in de anaalklier kan optreden. Hierdoor ontstaat irritatie en jeuk, waardoor de hond onder zijn staart gaat likken, of in de omgeving van zijn staart. De hond zal mogelijk gaan ‘sleetje rijden’ om zich op deze manier aan de anus te krabben. Hij schuift dan met zijn achterste over de grond. Bij de chronische vorm kunnen deze symptomen vrij lang (enige maanden) aanwezig blijven, zonder dat aan de buitenzijde van de anaalklier iets te zien is. Bij een acute ontsteking is het echter anders, daar kun je duidelijk aan de buitenzijde roodheid en zwelling op een tot twee centimeter naast de anus waamemen. Bij de acute infectie komt het ook zeer regelmatig voor dat de ontstoken anaalklier openspringt en er veel bloedend ontstekingsmateriaal naar buiten komt

Behandeling:
Bij een acute ontsteking met een doorgebroken anaalklier is goed schoon laten maken van de anaalklier door de dierenarts met een licht desinfecterende vloeistof, zoals een verdunde betadineoplossing en het geven van antibiotica de therapie. Bij een chronische anaalklierontsteking is het probleem vaak dat de substantie die de anaalklier aanmaakt stopverfachtig van samenstelling is geworden. Daardoor kan de substantie de anaalklier niet meer vanzelf via de dunne afvoerbuis verlaten. Het is dan noodzakelijk om de klier met de hand leeg te drukken. Hierbij moet ervoor gezorgd worden dat de anaalklier niet gekneusd raakt. dus er moet met niet te veel kracht gedrukt warden. Er zijn verschillende methodes om de anaalklieren leeg te maken:
De staart goed naar bovenhouden en dan rustig en voorzichtig de anaalklieren als het ware leeg masseren.
Een vinger in de anus steken en van binnenuit de anaalklier tussen duim en wijsvinger leeg masseren.
Het spoelen van de anaalklieren met een desinfecterende vloeistof.
Nadat de anaalklieren zijn leeggemaakt wordt een zalf met antibiotica aangebracht in de anaalklier. Eventueel wordt deze behandeling na vijf tot zeven dagen herhaald.

Operatie:
Als na herhaalde behandeling de klachten terug blijven komen, is het aan te raden om de anaalklieren operatief te verwijderen. Vaak wordt gedacht dat na een operatie incontinentie voor kan komen, dit is echter niet juist. De kansen op complicaties zijn zeer gering.
Tenslotte, het is beslist aan te raden om met uw hand even de dierenarts te bezoeken als u een probleem met de anaalklieren vermoedt. Operatieve verwijdering soms noodzakelijk.